PRIKLjUČENjE Bosni i Hercegovini naša je nepokolebljiva želja, istovremeno jedino razumno rešenje koje treba sprovesti do kraja. U slučaju da našim zahtevima na koje mi imamo pravo, a nama možda iz nekih nepoznatih razloga ne može biti udovoljeno, mi tražimo samoupravljanje Sandžakom…

Ovako su napisali predstavnici muslimanskog naroda sa skupa u Sjenici, održanog od 13. do 15. avgusta 1917. godine, tražeći od Austro-Ugarske, preko Generalnih guvernemana u Beogradu i na Cetinju i Zemaljske vlade u Sarajevu, da se bivši Novopazarski sandžak pripoji Bosni i Hercegovini i tako uđe u sastav Austro-Ugarske monarhije.

U gradiću na Pešterskoj visoravni 25 predstavnika muslimana, među kojima su bili i gradonačelnici 12 srezova sa prostora nekadašnjeg Novopazarskog sandžaka, uz prisustvo dvojice oficira austrougarske vojske iz okružne i sreske komande, donelo je poznatu Sjeničku rezoluciju, zahtevajući komadanje teritorije Srbije i Crne Gore.

KRALj OSLOBODIO POTPISNIKE REZOLUCIJEZAHTEVIMA Sjeničke rezolucije Austro-Ugarska nije mogla udovoljiti 1917, a ni naredne godine jer je imala drugih važnijih pitanja zbog nastale ratne situacije. Posle završetka Prvog svetskog rata učesnicima u donošenju i potpisnicima rezolucije suđeno je u Novom Pazaru 1919. godine. Mnogi su osuđeni na vremenske kazne, ali je, kako ističe Selimović, Aleksandar Karađorđević, posle krunisanja za kralja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, pomilovao osuđene 1921. godine.

Učesnici skupa, koji je, očigledno, organizovao okupator, u pismu si izrazili duboko poštovanje “koje mi odvažnoj vojsci Austro-Ugarske monarhije dajemo”. U isto vreme, na početku četvrte godine odbrane Srbije u Velikom ratu, Srpska vojska je u izgnanstvu iz otadžibine – krvarila u rovovima Solunskog fronta, uz čežnju za rodnim krajem i vesti o zverstvima okupatora.

– Konferencijom muslimanskih prvaka u Sjenici predsedavao je poznati austrofil, Mehmed Izet-paša Bajrović, tadašnji gradonačelnik Pljevalja. Bajrović je od okupacije zapadnog dela Raške ooblasti od strane Austro-Ugarske, pa do njene aneksije Bosne i Hercegovine 1908. godine bio najznačajniji liferant austro-ugarskim vojnim garnizonima u Pljevljima, Prijepolju i Priboju – piše Salih Selimović, istoričar iz Sjenice, u drugoj knjizi “Prilozi prošlosti Stare Raške”.

Pored Bajrovića, Sjeničku rezoluciju potpisalo je još 11 gradonačelnika: Rizabeg Muratbegović iz Novog Pazara, Muratbeg Hašimbegović iz Prijepolja, Sulejman ef. Šećeragić iz Nove Varoši, Hilmibeg Kajabegović iz Bijelog Polja, Duljko aga Ramhusović iz Berana, Iljaz ef. Ćalović iz Rožaja, Jusufaga Hamzagić iz Tutina, Husein ef. Hasanbegović iz Priboja, Rušid ef. Spahović iz Sjenice, Osmanaga Dizdarević iz Šahovića i Husein ef. Šahman iz Budimlja.

– Pošto naši odnosi zahtevaju drugačiji postupak nego što to smatraju srpska i crnogorska vlada mi molimo K. i K. Vojni generalni guverneman za Srbiju i Crnu Goru da naše zahteve u vezi upravljanja Sandžakom podnese višoj instanci i da nas do konačnog rešenja tog pitanja priključi Bosni i Hercegovini, jer uprava u tim zemljama bolje odgovara našim odnosima – navedeno je, pored ostalog, u Sjeničkoj rezoluciji.

Integralni tekst Sjeničke rezolucije na nemačkom jeziku, kako navode istoričari, upućen je glavnim okupacionim vlastima za Srbiju i Crnu Goru, u Beogradu i Cetinju, kao i Zemaljskoj vladi u Sarajevu, uz zahtev za prijem na razgovore.

Austro-ugarski oficiri u Dugoj Poljani kod Sjenice 1916. godine

Tadašnje muslimanske vođe, slažu se istoričari, nisu bile u stanju da sami nešto konkretnije i odlučnije urade bez podrške okupatora i stranih mentora za ostvarenje svojih seperatnih ciljeva.

Oni su Srbiju i Crnu Goru, posle 1912. godine i Prvog balkanskog rata, optuživali kao osvajače i okupatore njegovih etničkih i istorijskih teritorija, dok se Austro-Ugarska predstavljala kao oslobodilac. U stvari, Austrijanci su na okupiranoj teritoriji nastavili sa svojom dugogodišnjom praksom nacionalnog i verskog suprotstavljanja, koje su sprovodili između naroda u Monarhiji. Računali su na neprevaziđenu versku i drugu podeljenost među pravoslavnim i muslimanskim stanovništvom.

Pišući o politici Austro-Ugarske prema Raškoj oblasti i namerama Sjeničke rezolucije, istoričar Ejup Mušović je u delu “Novi Pazar i okolina” pre pola veka istakao:

– Bilo je to ponovno oživljavanje ideje Habzburga iz druge polovine 19. veka o Sandžaku kako bi ga se domogli da bi preko njega mogli da prodiru prema istoku, i onemogućili ujedinjenje Srbije i Crne.

Beleg ustanicima, komitama i ratnicima 1912-1918. godine na Jabuci

Politički pravac koji je utemeljila austro-ugarska diplomatija i vojska, a zatim izražena “želja naroda Sandžaka” 1917. godine, te formiranje ZAVNOS-a 20. oktobra 1943. godine u Pljevljima – temeljac su današnjih aktuelnih zbivanja i zahteva za specijalni status ili autonomiju Sandžaka, kao i prihvatanja ovog naziva za nekadašnje ognjište nemanjićke države.

– Austro-ugarska diplomatija je najzaslužnija za nametanje imena “Sandžak”, umesto istorijskog naziva oblasti – “Raška” ili “Stara Raška”, odnosno Raška oblast, kako je uobičajeno u novije vreme – podseća u svojim radovima dr Slavenko Terzić. – Poznato je da je termin “sandžak” oznaka za tursku administrativno-upravnu oblast i da je takvih sandžaka bilo na stotine širom Otomanskog carstva od Srednje Evrope do Azije. Srbi su, nažalost, lakomisleno i sami počeli da prihvataju naziv “sandžak” za istorijsko jezgro svoje najstarije države i taj naziv se toliko odomaćio da je počeo da potiskuje istorijsko ime teritorije.

KORIDOR I TAMPON ZONA

ISTIČUĆI da su Osmanlije čestim administrativno-teritorijalnim podelama Rašku oblast uključivale u više sandžaka: Bosanski, Skadarski, Hercegovački, Pećki, Prizrenski, Salih Selimović podseća da je krajem 18. veka osnovan Novopazarski sandžak, a ukinut 1877. godine i dodaje:- Turski naziv za vojno i administartivno-upravnu jedinicu u rangu okruga ne postoji više nigde, ali se nominalno još jedino upotrebljava za ovaj prostor kako bi se zloupotrebljavao i koristio za raznorazne političko-diplomatske manipulacije. To je recidiv nekadašnjih imperijalnih planova Habzburške monarhije uz podršku nekih zapadnih zemalja, zapravo njen koridor za napredovanje prema Solunu i “tampon zona” između Srbije i Crne Gore.